Onlangs schonk mevrouw J.E. van Soest aan de VU haar album met foto’s uit de beginjaren van de VU-verpleegstersschool. Het betreffen foto’s uit de jaren 1960-1965, jaren van opbouw. Er werd toen hard gewerkt om de eerste lichting VU-verpleegsters op te leiden voor het academisch ziekenhuis dat nog in aanbouw was. Het album zal worden ondergebracht in de erfgoedcollectie. Naar aanleiding van deze schenking sprak ik met mw. Van Soest, nu 96 jaar oud.

Door: Ab Flipse, universiteitshistoricus

Op 2 oktober 1961 begon de eerste groep leerling-verpleegsters aan hun opleiding aan de nieuwe VU-verpleegstersschool. Het ging om 36 leerlingen verdeeld over twee klassen. Van een van de twee klassen was Joke van Soest de klasselerares. De VU-opleiding werd op een volledig nieuwe leest geschoeid, met een duidelijke opbouw, waarin theorie en praktijk op elkaar waren afgestemd. Mw. Van Soest: ‘De geschiedenis van de verpleegsterschool is tot nu toe onderbelicht gebleven. Het gaat vaak over de artsen en hoogleraren, maar ik denk dat de verpleegsters net zo belangrijk zijn. Zeker aan de VU, waar toen alles nog moest worden gestart.’

Over haar eigen achtergrond vertelt mw. Van Soest dat ze nog een traditionele ‘in-service opleiding’ heeft gehad. Als Amsterdamse volgde ze deze in het Elisabeth Ziekenhuis in Haarlem. Dat ziekenhuis stond goed bekend en er was daar bijvoorbeeld al wel een vooropleiding. Ze begon daar vlak na de oorlog, 1946: ‘Eigenlijk wilde ik helemaal niet de verpleging in. Ik wilde graag naar het buitenland, en als verpleegster kreeg ik die mogelijkheid. Nadat ik mijn diploma had gehaald, heb ik op verschillende plekken gewerkt, in binnen- en buitenland. Ik deed het altijd met veel plezier. Maar toen kwam ik een advertentie voor de nieuwe VU-verpleegstersschool tegen. En ik dacht: dat is iets voor mij!’

Een nieuwe opleiding
‘De directrice zr. J.C. Groneman was een vrouw met visie’, benadrukt mw. Van Soest. ‘Zij had elke dag weer een nieuw idee. Daar moesten mijn collega en ik dan mee aan de slag.’ De opleiding zag er als volgt uit: na een lesperiode van drie maanden volgde een praktijkgedeelte van drie maanden, waarna weer drie maanden les volgde, enzovoort. Elk kwartaal zou er aan de VU een nieuwe groep leerlingen van start gaan. Het was een vernieuwend idee, waar ook de pers aandacht voor had. Zo berichtte dagblad Trouw in 1963: ‘De overheid en de hele ziekenhuiswereld volgen de proef met interesse.’ Vooral de klasselerares speelde, volgens Trouw, een belangrijke rol: zij bewaakt de eenheid in de opleiding, fungeert als schakel tussen theorie en praktijk, en onderhoudt contact met de ziekenhuizen in het land. Ze zorgt ook voor intensieve begeleiding van de leerlingen. Zij is, concludeerde Trouw: ‘minder een schooljuffrouw dan een leidster, ze is een pedagoge die ook het verpleegstervak beheerst.’

Voordat mw. Van Soest zou beginnen, zo was haar beloofd, mocht ze een cursus volgen. Specifieke pedagogische of didactische scholing had ze immers nog niet genoten. En daarom stond ze erop dat dit inderdaad doorging. Een jaar lang volgde ze een dagcursus van de ‘Hogere opleiding voor verplegenden’ in Utrecht. Een informatiefolder van opleiding zit in het fotoalbum. De (nieuwe) opleiding was gericht op zowel leidinggevenden als docenten in de gezondheidszorg. Na dit voorbereidingsjaar begon de VU-opleiding echt, met ‘groep 61/4’, genoemd naar het kwartaal waarin deze van start ging.

VU-girls
De leerlingen waren toegelaten na een strenge selectie, waarbij ze, met hun ouders (!), op gesprek moesten komen bij de directrice. Ze woonden, tijdens de lesperiode, in een flat in Amstelveen; zes à zeven bewoners deelden samen een keuken. Een ‘vrouw des huizes’ gaf leiding en hield toezicht.

De drie praktijkmaanden hadden steeds een ander karakter, en vonden steeds in andere ziekenhuizen plaats, verspreid over het hele land. Ook voor de klasseleraressen was dit enerverend, want die reisden mee. ‘In die ziekenhuizen vielen de leerlingen op door hun keurige uniforms, en werden ze de ‘VU-girls’ genoemd’, herinnert mw. Van Soest zich.

De lessen vonden in deze vroege periode plaats in een schoolgebouw aan de Laan Rozenburg in Amstelveen. Het eigen gebouw werd later gebouwd bij Uilenstede, en werd geopend in 1968.

Pioniersters
De eerste groep was precies klaar met de opleiding toen het ziekenhuis werd geopend. De diploma-uitreiking van groep 61/4 vond plaats op 29 maart 1965 in de ontvangstzaal van het Academisch Ziekenhuis. In een van de krantenknipsels die ook in het foto-album zitten, is een verslag te lezen. De inspecteur voor de Volksgezondheid in Noord-Holland A. Pieron noemde bij deze gelegenheid de opleiding ‘uniek voor Nederland’, en karakteriseerde de pasgediplomeerden als ‘pioniersters’.

Mw. Van Soest ziet zichzelf ook als een pionier. Na de tijd van opbouw aan de VU heeft ze allerlei andere functies gehad. Ze was vaak betrokken bij nieuwe initiatieven en organisaties in verandering, zowel in Nederland als in het buitenland. De herinnering aan de bijzondere, intensieve, periode van opbouw aan de VU zijn nog steeds heel levend. Leerlingen uit de begintijd hebben altijd contact met elkaar gehouden, en organiseerden regelmatig een reünie, waar ze ook hun oud-klasselerares voor uitnodigden. De foto’s in het album geven een beeld van de sfeer in de begintijd: ‘Maar om er achter te komen hoe het echt was, zullen natuurlijk vooral de toenmalige leerlingen hun verhaal moeten vertellen!’

leraressenvanSoestAlbum (2).jpeg

Vergaderingen van leraressen en ‘vrouwen des huizes’ (uit het fotoalbum).

 


Deel dit artikel