De opleidingen economie en bedrijfskunde worden vanouds niet gekenmerkt door het gebruik van veel voorwerpen in het onderwijs, met uitzondering misschien van een enkele rekenliniaal. In de collectie van de VU bevindt zich toch een bijzonder object uit de beginperiode van wat aanvankelijk de Faculteit der Economische en Sociale Wetenschappen heette (sociale wetenschappen werden zelfstandig in 1964). Oud-decaan Harmen Verbruggen reflecteert op deze beginperiode en dit voorwerp

 Click here for the English text

Een roerig begin en een ideologisch strijdtoneel

door Harmen Verbruggen

De faculteit der Economische en Sociale Wetenschappen aan de VU kende in 1948 een roerige begin. Al enkele jaren werden er plannen ontwikkeld voor de oprichting van een economische faculteit. Zo had men zich gezet aan de ontwikkeling van een inhoudelijk profiel. Maar deze plannenmakerij kwam in een stroomversnelling toen besloten werd snel met een nieuwe faculteit te starten om nog voor 1950 te kunnen voldoen aan de wettelijke eis om de VU uit vijf faculteiten te laten bestaan. Dat was nodig om de universitaire status te kunnen behouden. Hoogleraren waren er echter nog niet, noch een curriculum.  Er was slechts een profiel van de nieuwe faculteit. En juist over dat beoogde profiel ontstond een ernstig verschil van inzicht

De VU-bestuurders hadden een christelijke beoefening van de economische wetenschap voor ogen. Maar dat zagen de in de haast aan te trekken hoogleraren, weliswaar van goed-gereformeerde huize, niet zitten. Zij waren afkomstig van de Rotterdamse Nederlandse Economische Hogeschool, waar ze geleerd was de economie als waardevrije wetenschap te zien. Jelle Zijlstra, de latere minister en premier, hield vast aan die lijn. Bovendien speelde na de oorlog binnen die waardevrije wetenschap ook een richtingenstrijd. In de crisis van de jaren dertig was in Engeland een econoom opgestaan die de bestaande economiebeoefening naar de prullenmand verwees. Deze grote denker was J.M. Keynes. Zijn recept tegen economische depressie en oplopende werkloosheid was het sterk verhogen van de overheidsuitgaven. Een grotere rol van de overheid in het economisch leven was echter tegen het zere been van de VU-bestuurders. Geen christelijke economie en ook nog een sterkere rol van de overheid. Wat is dan nog een echte VU-econoom?  

Ecocirc.jpg

Een jaar na de oprichting werd de kompaan van Zijlstra uit Rotterdam, Folkert de Roos, als nieuwe hoogleraar aangetrokken. Hij was het die het nieuwe Keynesiaanse model aanschouwelijk wilde maken met de bouw van de Ecocirc: een mechanisch apparaat van de economische kringloop, met stromend water, klepjes en pompjes. Zo konden studenten zien wat de economische gevolgen waren van bijvoorbeeld een stijging van de overheidsuitgaven. Daarmee was de ideologische strijd op twee fronten beslecht.

In de loop der jaren is de Ecocirc in onbruik geraakt. Keynes raakte uit de gratie en het apparaat begon steeds meer te lekken. Tot de financieel-economische crisis van 2008 en de pandemie van 2020. Als een vloedgolf pompte centrale banken en overheden geld in de economie om crises af te wenden. Zelfs Keynes zou er de zenuwen van hebben gekregen. En de Ecocirc zou het niet meer aankunnen. Het zou slechts leiden tot ernstige wateroverlast.

Harmen Verbruggen is emeritus hoogleraar Internationale Milieueconomie en was decaan van de faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde van 2004 - 2013

 

De Economic Flow Circulator Demonstrator

Door Ab Flipse en Liselotte Neervoort 

De Economic Flow Circulator Demonstrator (Ecocirc) is een uniek apparaat, bestaand uit een kunstig geheel van plastic buizen, waarin water met een kleurstof werd rondgepompt. Het apparaat werkt als een hydraulische computer, bedoeld om de economie van een staat inzichtelijk te maken. Verschuifbare plaatjes stellen economische variabelen voor en leiden stromen in en uit de economie. Geld stroomt in het model letterlijk als water. Er lekt zelfs een beetje weg via het zwarte circuit.

Hoogleraar Folkert de Roos liet de Ecocirc tussen 1951 en 1953 bouwen door de instrumentenmakerij van de Faculteit Scheikunde, op basis van de ontwerptekeningen van de MONIAC. Hij had de MONIAC (Monetary National Income Analogue Computer) in Londen gezien en was erg onder de indruk. Het apparaat was in 1949 bedacht door een student van de London School of Economics, de later beroemd geworden econoom William (Bill) Phillips.

De Ecocirc heeft vele jaren dienst gedaan binnen het onderwijs en bij demonstraties aan bezoekers. Hij was echter te onnauwkeurig om er onderzoek mee uit te voeren. Bovendien zou het apparaat in de loop der jaren gaan lekken. In 2018 is de Ecocirc schoongemaakt en gerestaureerd, maar het bleek helaas niet mogelijk om hem opnieuw werkend te krijgen. Sindsdien staat de Ecocirc opgesteld in een speciale vitrine bij de School of Business and Economics op de achtste verdieping in het hoofdgebouw.

De werkende Ecocirc is te zien in de VU-voorlichtingsfilm 'Als een school boek' uit 1953, vanaf 8'40''.

Ab Flipse is de universiteitshistoricus en Liselotte Neervoort is conservator Academisch Erfgoed aan de Vrije Universiteit.

Kijk voor alle verhalen in deze expositie op: VU-voorwerpen en hun verhalen | 140 jaar Vrije Universiteit Amsterdam


Deel dit artikel